Mgr. Klára Zubková, PhD.

Τα τελευταία χρόνια συναντάμε όλο και πιο συχνά ανθρώπους που βρίσκονται σε εμπόλεμες ζώνες και μεταδίδουν τις δικές τους μαρτυρίες, οι οποίες συχνά μοιάζουν με ρεπορτάζ των ειδησεογραφικών μέσων. Ωστόσο, δεν παρουσιάζουν πάντα αληθινό περιεχόμενο, ούτε το «ήμουν εκεί, είδα, έζησα» σημαίνει πάντα την πραγματικότητα. Στις επόμενες γραμμές θα ήθελα να σας ενημερώσω για το ποιοι είναι οι influencers, και συγκεκριμένα οι influencers του πολέμου. Ταυτόχρονα, θα αναφερθώ στο πώς λειτουργεί η προπαγάνδα στον διαδικτυακό χώρο και με ποιον τρόπο οι influencers μπορούν να γίνουν φορείς της. Τέλος, πώς να τους αναγνωρίσουμε και πώς να προστατευτούμε από αυτούς. 

Ποιοι είναι στην πραγματικότητα οι (πολεμικοί) influencers; 

Οι influencers είναι άτομα που έχουν μεγάλο αριθμό ακολούθων στα κοινωνικά δίκτυα (για παράδειγμα στο Instagram, το YouTube, το TikTok…) και, ως εκ τούτου, έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν την κοινή γνώμη. Σύμφωνα με τους Divona και Krutrök (2025), συγκεκριμένα οι «πολεμικοί» influencers είναι δημιουργοί περιεχομένου στα κοινωνικά δίκτυα που βρίσκονται σε ζώνες σύγκρουσης και, μέσω μη παραδοσιακών μορφών επικοινωνίας – όπως το χιούμορ, η ειρωνεία ή η χρήση μιμιδίων – προσελκύουν μεγάλο κοινό. 

Οι «επιρροές του πολέμου» μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής: 

1. Celebrity-war influencers – πρόκειται για διάσημους ανθρώπους (π.χ. ηθοποιούς) που αξιοποιούν την ήδη υπάρχουσα δημοτικότητά τους και μετατρέπονται σε ακτιβιστές του πολέμου (π.χ. ο Σον Πεν). 

2. Επιρροές από χρήστες – απλοί άνθρωποι που, πριν δημοσιεύσουν περιεχόμενο από εμπόλεμες περιοχές, ήταν ανώνυμοι και η φήμη τους αυξήθηκε μόνο μετά τη δημοσίευση αυτού του περιεχομένου. 

Πώς είναι το περιεχόμενο των influencers του πολέμου; 

Οι Divon και Krutrök (2025), βάσει της ανάλυσης σχεδόν 100 βίντεο από την Ουκρανία, περιέγραψαν τρεις κατηγορίες με τις οποίες οι δημιουργοί απεικονίζουν τον πόλεμο: 

1. POV (πρώτη πρόσωπο) – τα βίντεο γυρίζονται έτσι ώστε ο θεατής να έχει την αίσθηση ότι βρίσκεται ο ίδιος στη ζώνη του πολέμου. 

2. Χιουμοριστικό (meme) περιεχόμενο – πλάνα που τραβήχτηκαν σε ζώνες πολέμου συνδυάζονται με δημοφιλές χιουμοριστικό (meme) περιεχόμενο. 

3. «Politainment» (συνδυασμός πολιτικής και ψυχαγωγίας) – το περιεχόμενο συνδυάζεται με χιούμορ, σάτιρα και πολιτικά σχόλια, ενώ συχνά χρησιμοποιούνται ζωντανές μεταδόσεις για τη συγκέντρωση οικονομικών συνεισφορών από τους θεατές. 

Το πιο επικίνδυνο είναι ακριβώς η ζωντανή μετάδοση, λόγω της αύξησης των απατεώνων που προσποιούνται ότι βρίσκονται σε εμπόλεμες ζώνες με μοναδικό σκοπό να αποσπάσουν χρήματα από τους θεατές. 

Γιατί είναι επικίνδυνο αυτό το περιεχόμενο; 

Σύμφωνα με το Reuters, έως και το 54% των ανθρώπων παγκοσμίως χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα βίντεο ως πηγή πληροφοριών. Ταυτόχρονα, στη Σλοβακία η εμπιστοσύνη στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης έχει μειωθεί στο 19%, το οποίο αποτελεί ιστορικά το χαμηλότερο ποσοστό. Ακριβώς αυτή η προτίμηση προς τα κοινωνικά δίκτυα και τα βίντεο ενδέχεται να συνεχίσει να επηρεάζει τη μείωση της εμπιστοσύνης στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης (Egan, 2026). 

Ιδιαίτερα ευάλωτη είναι η Γενιά Ζ, η οποία συχνά διαμορφώνει τις πολιτικές της απόψεις μέσω ψηφιακών πλατφορμών, προτιμώντας τις «προσωπικές» μορφές επικοινωνίας και εμπιστευόμενη μεμονωμένους δημιουργούς περιεχομένου έναντι των επίσημων πηγών πληροφοριών (Cyhvincev, 2026). Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το φαινόμενο δεν αφορά και τις άλλες γενιές. Οι ηλικιωμένοι, οι οποίοι έρχονται σε επαφή με τα κοινωνικά μέσα σχετικά αργότερα σε σύγκριση με τις νεότερες γενιές, μπορεί να έχουν διαφορετικές συνήθειες όσον αφορά την επαλήθευση των πληροφοριών. Αυτό μπορεί να είναι επικίνδυνο, ιδίως όταν πρόκειται για περιεχόμενο που φαίνεται πειστικό, επειδή ο δημιουργός του παρουσιάζει τις πληροφορίες με τη μορφή «αυτοπτικής μαρτυρίας». 

Πώς να αναγνωρίσετε τέτοιο περιεχόμενο και πώς να προστατευτείτε από την παραπληροφόρηση; 

1. Προσέξτε ποιος δημιούργησε το περιεχόμενο. Προσπαθήστε να διαπιστώσετε αν πρόκειται για ανεξάρτητο δημιουργό ή για πρόσωπο που συνδέεται με συγκεκριμένο οργανισμό, στρατό ή κρατικούς θεσμούς. Ο Boichak (2023) επισημαίνει ότι ακριβώς η σύνδεση με το κράτος είναι το μόνο πράγμα που οι συγκεκριμένοι δημιουργοί μπορεί να προσπαθούν να αποκρύψουν. 

2. Μην εμπιστεύεστε μόνο τα συναισθήματα. Τα βίντεο που προκαλούν έντονα συναισθήματα (όπως για παράδειγμα θλίψη, θυμό ή διασκέδαση) είναι συνήθως τα πιο αποτελεσματικά. Η ορθολογική σκέψη περνά τότε σε δεύτερη μοίρα και είναι ευκολότερο να χειραγωγηθεί ο θεατής. 

3. Ρωτήστε: «Τι λείπει;» Εάν ένα βίντεο παρουσιάζει μόνο ένα απόσπασμα της πραγματικότητας χωρίς να εξηγεί το ευρύτερο πλαίσιο, μπορεί να πρόκειται για σκόπιμη «νορμαλοποίηση» της σύγκρουσης. 

4. Να είστε προσεκτικοί όταν σας ζητούν χρήματα. Σε περίπτωση συγκέντρωσης χρημάτων στο διαδίκτυο (και ιδίως στα κοινωνικά μέσα), ελέγξτε αν πρόκειται για πιστοποιημένο οργανισμό ή αν ο λογαριασμός είναι διαφανής. 

5. Αναζητήστε περισσότερες πηγές. Σήμερα δεν αρκεί να αντλείτε πληροφορίες μόνο από μία πηγή, και πόσο μάλλον όταν πρόκειται για τα κοινωνικά μέσα. Επαληθεύστε τις πληροφορίες σε παραδοσιακά, συντακτικά επαληθευμένα μέσα ενημέρωσης. 

6. Μην ξεχνάτε ότι ακόμη και ένα αληθινό βίντεο μπορεί να χρησιμεύσει ως προπαγάνδα. Ο Cyhvincev (2026) επισημαίνει ότι ακόμη και πραγματικές εικόνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν έτσι ώστε να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι ο πόλεμος είναι η μόνη δυνατή λύση στη σύγκρουση. 

Οι «influencers» του πολέμου αποτελούν μια σύγχρονη τάση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Από τη μία πλευρά, μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες μαρτυρίες για το τι συμβαίνει ακριβώς στο επίκεντρο των μαχών. Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο προπαγάνδας (είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα) και να συμβάλουν στην πόλωση της κοινωνίας. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να προσεγγίζουμε το συγκεκριμένο περιεχόμενο με σύνεση, να επαληθεύουμε τις πηγές και να μην υποκύπτουμε στην εντύπωση ότι το να «βλέπουμε με τα ίδια μας τα μάτια» μέσω διαδικτυακού περιεχομένου σημαίνει αυτόματα ότι πρόκειται για την πλήρη αλήθεια. 

Πηγές: 

Boichak, O. (2023). Mapping the Russian Political Influence Ecosystem: The Night Wolves Biker Gang. Social Media + Society, s. 1–13. 

Cyhvincev, I. (2026). Warwashing ako inflyuenserský mechanizmus legitimácie voennej polityky v umovach platformizovanoi publichnoi sfery. Politychni doslidzhennya, č. 1 (11), s. 131–150.  

Divon, T., Eriksson Krutrök, M. (2025). The rise of war influencers: Creators, platforms, and the 

visibility of conflict zones. Platforms & Society, s. 1–18.  

Egan, J. (2026). Overview and key findings of 2026 Digital News Report. Reuters Institute. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/digital-news-report/2026/dnr-executive-summary#ftn7  

Αυτή η ανάρτηση δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. –