Οι πιο δημοφιλείς οργανισμοί που διοργανώνουν δραστηριότητες για ηλικιωμένους στην Πολωνία είναι τα Πανεπιστήμια της Τρίτης Ηλικίας (U3A). Συνήθως λειτουργούν σε πόλεις και κωμοπόλεις.

Τα U3A είναι εκπαιδευτικά ιδρύματα με βασικό στόχο την ενεργοποίηση των ηλικιωμένων μέσω της εκπαίδευσης – διαλέξεις, εργαστήρια, μαθήματα, εκδρομές και πολλές άλλες μορφές. Κάθε U3A διαθέτει καταστατικό, πρόγραμμα σπουδών και δήλωση συμμετοχής. Οι στόχοι τους μπορεί να διαφέρουν, αλλά πάντα αφορούν την εκπαίδευση, την ενεργοποίηση και την κοινωνική ενσωμάτωση. Αντίστοιχα, τα μαθήματα μπορεί να έχουν διάφορες μορφές, αλλά επικεντρώνονται στην εκπαίδευση, την ενεργοποίηση ή την ενσωμάτωση των συμμετεχόντων.

Το πρώτο U3A στην Πολωνία δημιουργήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 1975 από την Halina Szwarc, εμπνευσμένη από τον Pierre Vellas – ιδρυτή του πρώτου Πανεπιστημίου Τρίτης Ηλικίας στη Γαλλία (Τουλούζη). Έθεσε τους εξής στόχους: ένταξη των ηλικιωμένων στο σύστημα δια βίου μάθησης, πνευματική, ψυχική και σωματική ενεργοποίηση των φοιτητών, διεξαγωγή παρατηρήσεων και ερευνητικών μελετών, ανάπτυξη μεθόδων περαιτέρω εκπαίδευσης των ηλικιωμένων και εφαρμογή γηριατρικής πρόληψης.

Η Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία πραγματοποιεί έρευνες για τη δραστηριότητα των U3A. Στο ακαδημαϊκό έτος 2021/22 συμμετείχαν 552 πανεπιστήμια τρίτης ηλικίας. Διέφεραν ως προς τη νομική και οργανωτική μορφή, αλλά τα πιο συνηθισμένα ήταν τα σωματεία – 288 ιδρύματα.

Συνολικά 86.609 φοιτητές παρακολούθησαν τα U3A. Η πλειοψηφία ήταν γυναίκες (83,8%), άτομα ηλικίας 60–79 ετών (82,9%), άτομα με δευτεροβάθμια εκπαίδευση (48,9%) και συνταξιούχοι (88,6%). Για να γίνει κάποιος φοιτητής U3A έπρεπε να πληροί συγκεκριμένες προϋποθέσεις – κυρίως να καταθέσει δήλωση συμμετοχής (82,1%), να έχει την κατάλληλη ηλικία (75,0%) και να πληρώσει τα τέλη (71,4%).

Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2023 σχετικά με τη χρηματοδότηση των U3A, αναφέρθηκαν διάφορες πηγές. Οι πιο συνηθισμένες ήταν οι συνδρομές των φοιτητών (63,8%) και οι επιχορηγήσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης (59,4%). Τα U3A χρέωναν τους φοιτητές με διάφορα τέλη – κυρίως συνδρομές μελών (55,8%) και τέλη εγγραφής ή διδάκτρων (53,4%).

Περισσότερο από το 76% των U3A στην Πολωνία δήλωσαν εμπόδια στη λειτουργία τους. Τα πιο συχνά προβλήματα ήταν η έλλειψη χρηματοδότησης (65,8%) και τα πολύ χαμηλά εισοδήματα των φοιτητών για την κάλυψη των διδάκτρων (48,9%). Άλλα προβλήματα ήταν: έλλειψη εθελοντών διατεθειμένων να εργαστούν χωρίς αμοιβή, ελλείψεις εξοπλισμού (υπολογιστές, έπιπλα κ.λπ.) και δύσκολη πρόσβαση σε αίθουσες και συνεδριακούς χώρους.

Η μεγαλύτερη ομάδα φοιτητών U3A το 2021/2022 ήταν άτομα με δευτεροβάθμια εκπαίδευση (48,9%), ακολουθούμενη από άτομα με ανώτατη εκπαίδευση (35,3%). Οι φοιτητές με βασική επαγγελματική εκπαίδευση αποτελούσαν το 11,7% και η μικρότερη ομάδα ήταν άτομα με πρωτοβάθμια εκπαίδευση – 4%.

Πηγές:
Józef Półturzycki – Η καθηγήτρια Halina Szwarc – δημιουργός των Πανεπιστημίων Τρίτης Ηλικίας στην Πολωνία
Στατιστική Υπηρεσία Γκντανσκ – Πανεπιστήμια Τρίτης Ηλικίας στο ακαδημαϊκό έτος 2021/2022