Pierwszym problemem jest to, jak rozpoznać przemoc. Pomocnym narzędziem jest kwestionariusz z pytaniami:

• Czy partner/dziecko/opiekun poniża cię lub obraża?
• Czy obwinia cię za przemoc lub kłótnie?
• Czy zaprzecza, że przemoc ma miejsce, lub ją bagatelizuje?
• Czy izoluje cię od rodziny i przyjaciół?
• Czy zabrania ci wychodzić (do lekarza, na spacer, do kościoła)?
• Czy stawia nieracjonalne wymagania dotyczące twojej uwagi?
• Czy oskarża cię o zdradę, spisek, knowania?
• Czy mówi ci, co masz nosić, z kim się spotykać, dokąd chodzić, co myśleć?
• Czy kontroluje twoje pieniądze lub nie daje ci wystarczająco na jedzenie i podstawowe potrzeby?

Odpowiedzi pomagają określić skalę przemocy. Najważniejsze jest, aby rozmowa z seniorem odbywała się bez obecności członków rodziny. Senior nie może bać się reakcji osoby, od której jest zależny.

Osoba pomagająca powinna pamiętać, że ofiary przemocy mogą doświadczać następujących emocji i zachowań:

• niepokój, lęk, przewlekłe napięcie
• stała czujność uniemożliwiająca relaks i sen
• poczucie beznadziei i bezradności, przekonanie, że nie da się uciec spod kontroli sprawcy
• lęk, że nie zdołają ochronić siebie lub dzieci – odrzucanie pomocy krewnych, przyjaciół czy specjalistów
• paraliżujący strach przed podejmowaniem decyzji
• przekonanie, że zasługują na przemoc
• poczucie winy za doznawaną przemoc
• flashbacki, koszmary i natrętne wspomnienia przemocy
• reakcje emocjonalne na przypomnienia o przemocy

Ofiary przemocy mogą mieć także objawy fizyczne, wynikające ze stałego stresu, np.:

• bóle głowy
• astma
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe
• przewlekły ból
• zaburzenia snu
• ból w okolicy narządów płciowych
• ból miednicy
• ból pleców

Czynniki sprzyjające przemocy

Po stronie seniora:

• brak dobrej komunikacji z rodziną
• wcześniejsza przemoc w rodzinie (zamiana ról)
• zależność fizyczna i ekonomiczna od członka rodziny
• zły stan zdrowia (problemy z pamięcią, nietrzymanie moczu)
• wspólne mieszkanie w małym lokalu z innymi członkami rodziny
• skłonność do samoobwiniania („Byłem złym ojcem/matką”)
• niska samoocena („Jestem nikim, niczego w życiu nie osiągnąłem…”)

Po stronie rodziny:

• brak doświadczenia w opiece nad starszymi, chorymi
• konieczność opieki nad wieloma osobami jednocześnie
• opiekun sam był ofiarą przemocy w dzieciństwie
• problemy zdrowotne opiekuna
• trudności w pracy, w małżeństwie, stres
• brak wsparcia społeczności lokalnej
• brak wiedzy o instytucjach pomocowych
• małe, zatłoczone mieszkanie
• rodziny z problemami prawnymi (byli więźniowie, sprawcy przemocy)